speranto.md

title	Speranto - Esperanto Kiel Dialektaro
separator	<!--s-->
verticalSeparator	<!--v-->
theme	sky
revealOptions	transition progress controls slideNumber fade false false false

Bonvenon!

• Stephan "Stefo" Schneider
  • Berlinano
  • Esperantisto
    • Sprak + Esperanto Fajnigita
    • Speranto

Note:

• 1980; 2006; 2010
• Esperanto-Vortrag auf Deutsch
• github.com/stefichjo/speranto

Motivigoj

Lingvoj kiel Dialektoj

Lingvo estas dialekto kun armeo kaj floto.

-- Max Weinreich

Note:

• Manko de interkomprenebleco inter lingvoj estas artefarita.

Kvankam aŭ ĝuste ĉar Esperanto (1887) estis kaj estas la plej sukcesa artefarita lingvo, ĝi instigis al multaj reformideoj kaj novaj planlingvoj, kiuj modifis aŭ reinventis la Lingvon Internacian je vortprovizo, ortografio, prononco kaj gramatiko. Unu lingvo ja ne povas plaĉi al ĉies gustoj.

En tiu ĉi serio da videoj mi volas prezenti la plimulton de tiuj lingvaj trajtoj kiel harmonian dialektan kontinuon anstataŭ zoon da interbatalantaj lingvoprojektoj kiel Latino sen fleksio (1903), Ido (1907), Adjuvilo (1910), Okcidentalo-Interlingveo (1922), Novialo (1928), Intergloso (1943) kaj Interlingvao (1951).

Reformoj kiel Dialektoj

Latino sen Fleksio (1903)

Ido (1907)

Adjuvilo (1910)

Okcidentalo-Interlingveo (1922)

Novialo (1928)

Intergloso (1943)

Interlingvao (1951)

Program-tabulo

Tiu dialekta kontinuo konsistas el tri dialektaroj: la aglutina, la intera kaj la fleksia.

Dialekta Kontinuo

Aglutina Dialektaro

Intera Dialektaro

Fleksia Dialektaro

La aglutina dialektaro konstistas el Esperanto, Speranto kaj Peranto.

Dum Esperanto pruntas naciismojn el specifaj latinidaj, ĝermanaj kaj slavaj lingvoj, Speranto uzas etimologie pli neŭtrajn formojn. Ekzemple, Speranto havas la formon speri anstataŭ esperi, kaj ĝi uzas la radikon JUST/ kaj por ĝusta kaj por justa. Tamen, naciismaj prepozicioj kaj senfinaĵaj adverboj povas resti en Speranto, ekzemple ĵus de la franca juste. Aldone, Speranto retenas naciismojn, se ili fariĝis internaciismoj, ekzemple ŝanco - de la franca chance - malgraŭ en la prononce pli fidela formo ŝanso.

Peranto uzas nek ĝermanajn nek slavajn vortojn. Do, dum Speranto havas la etimologie pli neŭtran formon stejno por ŝtono, Peranto havas anstataŭe la latinidan vorton petro. Malkiel Speranto, Peranto uzas etimologie neŭtrajn formojn ankaŭ por prepozicioj kaj senfinaĵaj adverboj. Ekzemple, dum Speranto distingas inter juste kaj ĵus, Peranto havas juste por ambaŭ signifoj.

Aglutina Dialektaro

Esperanto

Speranto

Peranto

Esperanto	Speranto
esperi	speri

Esperanto	Speranto
ĝusta	justa
justa	just(um)a

Esperanto	Speranto
ĵus	=

Esperanto	Speranto
ŝanco	ŝanso

Esperanto	Speranto	Peranto
ŝtono	stejno	petro

Esperanto	Speranto	Peranto
ĝuste/juste	just(um)e	juste
ĵus	ĵus	juste

La intera dialektaro konsistas el Linguo [liŋgŭo], Lingue [liŋgŭe] kaj Lingua [liŋgŭa].

Dum la aglutina dialektaro havas foneman ortografion kaj prononcon similan al la ĝermanaj kaj slavaj lingvoj, la interaj dialektoj havas latinidajn ortografion kaj prononcon. Ekzemple, la vorto justa de la aglutina dialektaro fariĝas justa [ĵusta] en la interaj dialektoj.

Aldone, la plimulto de la finaĵoj de la interaj dialektoj varias. Ekzemple, dum Linguo havas la finaĵon -o por substantivoj, Lingue havas la substantivan finaĵon -e. Lingua uzas latinidajn formojn, kiuj kaze de la vorto lingua havas la ŝajnfinaĵon -a.

Intera Dialektaro

Linguo

Lingue

Lingua

Linguo
justa [ĵusta]

Linguo	Lingue	Lingua
linguo	lingue	lingua

La fleksia dialektaro konsistas el Lingua Intermediaria, Lingua Classĭca kaj Lingua Meridionál.

Lingua Intermediaria similas al Lingua el la intera dialektaro, sed ĝi havas konjugacion. Ekzemple, dum Lingua havas la formon ama por ĉiuj formoj de la prezenco, Lingua Intermediaria havas la formojn amo, amas, ama, amamos, amáis kaj aman.

Lingua Classĭca havas pli konservemajn formojn: amo, amas, amat, amamus, amatis kaj amant.

Lingua Meridionál havas pli modernan prononcon kaj pli da elizioj ol Lingua Intermediaria. Ekzemple, dum Lingua Intermediaria havas la formon tenér por teni, kio jam estas malpli longa formo ol tenere en Lingua Classĭca, Lingua Meridionál havas la eĉ malpli longan formon têr [teĥ].

Fleksia Dialektaro

Intermediaria

Classĭca

Meridionál

Intermediaria
amo
amas
ama
amamos
amáis
aman

Intermediaria	Classĭca
amo	amo
amas	amas
ama	amat
amamos	amamus
amáis	amatis
aman	amant

Intermediaria	Classĭca	Meridionál
tenér	tenere	têr

Strukturo

Substantivoj

Adjektivoj

Adverboj

Numeraloj

Tabelvortoj

Artikoloj

Pronomoj

Verboj

Prepozicioj

Konjunkcioj

Aglutina:
Esperanto

Se ni eĉ supozos, ke
la fina lingvo de la estontaj
generacioj estas ne Esperanto, en
ĉia okazo la vojo al tiu
ellaborota lingvo nepre
devas konduki tra Esperanto.

Esperanto
Se ni eĉ supozos
ke la fina lingvo
de la
estontaj generacioj
estas ne Esperanto

Esperanto
en ĉiu okazo
la vojo al tiu
ellaborota lingvo
nepre devas
konduki tra Esperanto

Substantivoj

(o-vortoj)

Esperanto
amiko
amikoj

Adjektivoj

(a-vortoj)

Esperanto
bona
bonaj

Esperanto
bona amiko
bonaj amikoj

Adverboj

(e-vortoj)

Esperanto
bone

Esperanto
pli
baldaŭ

Numeraloj

Esperanto
unu
unua

Tabelvortoj

Esperanto
tiu
ĉi tiu
neniu
iu
ĉiu
kiu/iu/ĉiu ajn

Esperanto
unu(j)
ambaŭ

Artikoloj

Esperanto
la

Pronomoj

Esperanto
mi, vi
ni, vi
li, ŝi¸ ĝi
ili, oni
si

Verboj

Esperanto
fari
faras, faranta, farata
faris, farinta, farita
faros, faronta, farota
farus, faru

Prepozicioj

Esperanto
ĉe
ĉirkaŭ
dank' al

Konjunkcioj

Esperanto
kaj
aŭ

Aglutina:
Speranto

Se ni eĉ suponos, ke
la fina lingvo de la esontaj
generacjoj esas ne Speranto, in
omna okazjo la vio ad tu
ellaborota lingvo infalible
debas konduci tra Speranto.

Esperanto	Speranto
Se ni eĉ supozos	Se ni eĉ suponos
ke la fina lingvo	ke la fina lingvo
de la	de la
estontaj generacioj	esontaj generacjoj
estas ne Esperanto	esas ne Speranto

Esperanto	Speranto
en ĉiu okazo	in omna okazjo
la vojo al tiu	la vio ad tu
ellaborota lingvo	ellaborota lingvo
nepre devas	infalible debas
konduki tra Esperanto	konduci tra Speranto

Esperanto	Speranto
esperi (france: espérer, ibere: esperar)	speri
esti (france: être, ibere: estar)	esi
konduto (france: conduite)	kondukto
mondo (france: monde, itale: mondo)	mundo
prononci (france: prononcer)	pronunci
supozi (france: supposer)	suponi
tuta (france: toute, itale: tutta)	tota

Esperanto	Speranto
akĉento (itale: accento)	akcento
ĉi (itale: ci)	ce
dio (itale: dio)	deo
dolĉa (itale: dolce)	dulca
esplori (itale: esplorare)	eksplori
leĝo (itale: legge)	lekso
voĉo (itale: voce)	voco

Esperanto	Speranto
aperi (angle: appear)	apari
ĉeno (angle: chain)	kateno
riĉa (angle: rich)	rika
savi (angle: save)	salvi

Analogie, anstataŭ la specife angla-devena formo birdo estas la formo fuglo, kiu estas pli simila al la germana, nederlanda, dana, norvega, sveda kaj islanda formoj.

Esperanto	Speranto
birdo (angle: bird)	fuglo

Esperanto	Speranto
serĉi (angle: search)	kveri
ŝtato (germane: Staat)	stato
tago (germane: Tag)	dago
trinki (germane: trinken)	drinki
vorto (germane: Wort)	vordo

Evitiĝas miksaj formoj, ekzemple ŝanĝo, kiu estas inter la franca change (→ [ŝanĵo]) kaj la angla change (→ [ĉanĝo]). Por preferi etimologie pli neŭtralan formon, estas ĉiuokaze la formo kambjo, kiu estas pli simila al la aliaj latinidaj lingvoj.

Esperanto	Speranto
ŝanĝo (france + angle: change)	kambjo

Esperanto	Speranto
gliti (angle: glide + germane: gleiten)	glajdi
ŝtono (germane: Stein + angle: stone)	stejno

Evitiĝas literumaĵoj.

Esperanto	Speranto
biero (germane + nederlande: bier)	biro

Esperanto	Speranto
boato (angle: boat)	bejto
teamo (angle: team)	tomo
ŝanco (internacie + france: chance)	ŝanso
fojo (france: fois)	vico
vojo (france: voie)	vio

Esperanto	Speranto
ĉu (pole: czy)	ĉi
poŝto (internacie: post + pole: poczta)	poĉto

Latin-devenaj g kaj j prononciĝas [g] kaj [j].

Esperanto	Speranto
ĝenerala	generala
paĝo	pagino
ĝusta	justa
ĵuri	juri

Radikofine, latin-devenaj e kaj i prononciĝas j.

Esperanto	Speranto
linio	linjo
familio	familjo
nacio	nacjo

Radikofine, eliziiĝinta latin-devena i reaperas.

Esperanto	Speranto
besto	bestjo
donaco	donacjo
okazo	okazjo
propra	proprja

Radikofine, asimiliĝinta latin-devena i reaperas.

Esperanto	Speranto
rilato	relacjo

Esperanto	Speranto
kaĝo	kavjo
ruĝa	rubja

Radikofine, grekisma e restas senŝanĝa.

Esperanto	Speranto
ideo	ideo

En grekismoj preferiĝas ĥ ol k.

Esperanto	Speranto
eĥo	eĥo
ĥaoso / kaoso	ĥaoso
ĥemio / kemio	ĥemio
meĥaniko / mekaniko	meĥaniko

Radikofine, latin-devena u fariĝas v, kaj latindevena b restas b.

Esperanto	Speranto
evolui	evolvi
havi	habi

Neologismoj ne bezonas esti etimologie neŭtraj, sed ilia prononco devas esti kohera.

Esperanto	Speranto
ĵus (france: juste)	ĵust
ĉarmo (internacie + france: charme)	ŝarmo

Foje, la formo en Esperanto simple estas malregula kaj fariĝas regula en Speranto.

Esperanto	Speranto
implici	impliki
konduki	konduci
pordo	porto
senco	senso

La ŝajnfinaĵoj -er-, -id- kaj -ul- estas akcentataj.

Esperanto	Speranto
cindro	cinero
ĉambro	kamero
letero	litero

Esperanto	Speranto
frida	frigida

Esperanto	Speranto
kablo	kabulo
obstaklo	obstakulo
popolo	populo
sablo	sabulo
titolo	titulo

Por eviti semantikan kolizion, origine ne-akcentata ŝajnsufikso povas mallongiĝi.

Esperanto	Speranto
tabulo	tabulo
tablo	tablo

La ŝajnfinaĵo -acj- malantaŭ la ŝajnfinaĵo -ul- estas anstataŭebla per la sufikso -um-.

Esperanto	Speranto
artikolo	artikulo
artikulacii	artikulacji = artikulumi
spegulo	spekulo
spekuli	spekulacji = spekulumi

Esperanto	Speranto
ĉapitro	kapitulo
kapitulaci	kapitulacji = kapitulumi
insulo	insulo
izoli	insulacji = insulumi
kupli	kopuli
kopulacii	kopulacji = kopulumi

La ŝajnsufikso -ĕr- de ĝermanaj vortoj laŭeble mallongiĝas al -r-.

Esperanto	Speranto
butero	butro
fingro	fingro
kelnero	kelnero
partnero	partnero

En neologismoj, ŝajnfinaĵo povas esti mallongiĝinta.

Esperanto	Speranto
-ebla	-ebla
establi	etabli
nobla	nobla
probabla	probabla
artiklo	artiklo
partiklo	partiklo

Tiam m-er, m-el kaj m-ul fariĝas mbr kaj mbl.

Esperanto	Speranto
asembli	asimbli
stumbli	stumbli

Analogie, n-er fariĝas ndr.

Esperanto	Speranto
genro	ĵendro

Substantivoj

En poezio, oni povas ellasi la finaĵon -o de substantivoj. Tiam -oj fariĝas -i.

Esperanto	Speranto
amiko	amiko amík
amikoj	amikoj amîki

Adjektivoj

En poezio, oni povas ellasi la finaĵon -j de adjektivoj.

Esperanto	Speranto
bona amiko	bona amiko bona amík
bonaj amikoj	bonaj amikoj bôna amîki

Adverboj

Esperanto	Speranto
ambaŭ	ambe
baldaŭ	balde
hieraŭ	hiere
hodiaŭ	hodje

Numeraloj

La numeralo unu fariĝas un kaj konstrastas al la tabelvorto unu. Por ordinaloj, uziĝas la sufikso -esm-.

Esperanto	Speranto
unu	un
unua	unesma
ia	una

Tabelvortoj

Tabelvortoj kun la ŝajnprefikso ki- restas samaj. Sed ti- kaj neni- fariĝas t- kaj nen-, dum i- kaj ĉi- anstataŭiĝas per un- kaj omn-.

Esperanto	Speranto
tiu	tu
ĉi tiu	ce-tu
neniu	nenu
iu	unu
ĉiu	omnu
kiu/iu/ĉiu ajn	un-kiu

La ŝajnnumeralo unu kaj la ŝajnadverbo ambaŭ estas efektive tabelvortoj.

Esperanto	Speranto
unu(j), iu(j)	unu(j)
ambaŭ	ambuj

Artikoloj

Pronomoj

Esperanto	Speranto
ci	ti
li (malŝi)	hi

Verboj

Esperanto	Speranto
diri	dici
fari	faci
iri	vadi
stari	sti
doni	di

Prepozicioj

Esperanto	Speranto
ĉirkaŭiri	cirki
ĉirkaŭ	cirk' al
anstataŭ	vic' al

Konjunkcioj

Aglutina:
Peranto

Se ni eĉam suponos, ke
la fina lingvo de la esontaj
generacjoj esas ne Speranto, in
omna okazjo la vio ad tu
ellaborota lingvo infalible
debas konduci trans Speranto.

Esperanto	Peranto
Se ni eĉ supozos	Se ni eĉam suponos
ke la fina lingvo	ke la fina lingvo
de la	de la
estontaj generacioj	esontaj generacjoj
estas ne Esperanto	esas ne Speranto

Esperanto	Peranto
en ĉiu okazo	in omna okazjo
la vojo al tiu	la vio ad tu
ellaborota lingvo	ellaborota lingvo
nepre devas	infalible debas
konduki tra Esperanto	konduci trans Speranto

Esperanto	Peranto
tago	dio
trinki	bibi
flanko	lato
helpi	adjuti
ŝajni	simbli

Esperanto	Peranto
scii	sabi

Esperanto	Peranto
ĝangalo	ĵunglo
toŭfuo	tofuo

Substantivoj

Adjektivoj

Adverboj

Numeraloj

Tabelvortoj

Artikoloj

Pronomoj

Esperanto	Peranto
ŝi	eli
li	oli
ri	uli
ĝi/li	li
ili	ili
si	si

Esperanto	Peranto
mi	mi
ci	ti
ni	ni
vi	vi

Verboj

En poezio, la verba finaĵo -i povas roli por montri direkton, dum la tabelvorta ŝajnfinaĵo -en povas roli por montri ordonon.

Esperanto	Peranto
renkonten	incontren al la incontro, incontri
renkontu!	incontru! al la incontro!, incontren!

Prepozicioj

Esperanto	Peranto
de	de / di*
al	ad / a*
en	in / en*

* La prepozicioj di, a kaj en estas specife por genitivo, dativo kaj instrumentalo. Oni povas uzi anstataŭe la pli ĝeneralajn de, ad kaj in, kiuj ankaŭ estas por ablativo, alativo kaj lokativo.

Esperanto	Peranto
kun	kon
pri	de
sur	super
krom	ekscepte de
apud	late de

Konjunkcioj

Esperanto	Peranto
sed	ma
kaj	e

Intera:
Linguo

Se ni etja supponon, qŭe
la linguo fina de las essontas
generatios essan nên Speranto, in
omna occasio la vio ad tu
linguo ellavorota infallible
devan conduci trans Speranto.

[Se ni eĉa suponon, ke
la liŋgŭo fina de las esontas
ĵenerasjos esan nen Speranto, in
omna okazjo la vio ad tu
liŋgŭo ellavorota infalible
devan kondusi trans Speranto.]

Esperanto	Linguo
Se ni eĉ supozos	Se ni etja supponon [Se ni eĉa suponon]
ke la fina lingvo	qŭe la linguo fina [ke la liŋgŭo fina]
de la	de las [de las]
estontaj generacioj	essontas generatios [esontas ĵenerasjos]
estas ne Esperanto	essan nên Speranto [esan nen Speranto]

Esperanto	Linguo
en ĉiu okazo	in omna occasio [in omna okazjo]
la vojo al tiu	la vio ad tu [la vio ad tu]
ellaborota lingvo	linguo ellavorota [liŋgŭo elavorota]
nepre devas	infallible devan [infalible devan]
konduki tra Esperanto	conduci trans S-o [kondusi trans Speranto]

ce kaj ci prononciĝas [se] kaj [si] (tra bruo: [ce] kaj [ci]), dum ca, co kaj cu prononciĝas kun [k]. Por [sa], [so] kaj [su] (tra bruo: [ca], [co] kaj [cu]), skribiĝas ça, ço kaj çu. Por [ke] kaj [ki] skribiĝas qŭe kaj qŭi.

Prononco

Esperanto	Linguo
amiko	amico [amiko]
amike	amiqŭe [amike]
paco	paço [paso] [paco]
pace	pace [pase] [pace]
teraso	terraço [teraso] terracĕo [terace-o]

ge kaj gi prononciĝas [ĵe] kaj [ĵi] (tra bruo: [dze] kaj [dzi]), dum ga, go kaj gu prononciĝas kun [g]. Por [ĵa], [ĵo] kaj [ĵu] (tra bruo: [dza], [dzo] kaj [dzu]), skribiĝas ja, jo kaj ju. Por [ge] kaj [gi] skribiĝas gŭe kaj gŭi.

Esperanto	Linguo
ligo	ligo [ligo]
ligi	ligŭi [ligi]
leĝo	lejo [leĵo] [ledzo]
leĝe	lege [leĵe] [ledze]
plaĝo	plajo [plaĵo] plagĭo [pladzi-o]

Antaŭ vokalo, qu kaj gu prononciĝas kun [ŭ] (tra bruo: (ne-akcentata) [u]).

Esperanto	Linguo
akvo	aquo [akŭo] [aku-o]
lingvo	linguo [liŋgŭo] [lingu-o]

ti antaŭ vokalo prononciĝas [sj] (tra bruo: [ŧi]). tĭ kaj tĕ skribiĝas ç kaj prononciĝas [s] (tra bruo: [ŧi] respektive [ŧe]).

Esperanto	Linguo
spaco	spatio [spasjo] [spaŧi-o]
placo	plaço platĕo [plaso] [plaŧe-o]
beleco	belleço bellïtĭo [beleso] [beleŧi-o]

dĭ skribiĝas j kaj prononciĝas [ĵ] (tra bruo: [đi]).

Esperanto	Linguo
radio	rajo radjo [raĵo] [rađi-o]

Radikofina b skribiĝas v kaj prononciĝas [v] (tra bruo: [b]). bĕ skribiĝas j kaj prononciĝas [ĵ] (tra bruo: [ƀe]).

Esperanto	Linguo
skribi	scrivi [skrivi] scribi [skribi]
ruĝa	ruja [ruĵa] rubĕa [ruƀe-a]

Postvokala i prononciĝas [j]. Komence de radiko, i skribiĝas j kaj prononciĝas [ĵ] (tra bruo: [j]).

Esperanto	Linguo
majo	maio [majo]
justa	justa [ĵusta] iusta [justa]

Radikofine, u skribiĝas v malantaŭ l kaj prononciĝas [v] (tra bruo: [u]).

Esperanto	Linguo
evolui	evolvi [evolvi] evolui [evolu-i]

Estas serio da ne-akcentataj ŝajnfinaĵoj. Ili portas hoketon. Anstataŭ ili akcentiĝas la silabo antaŭ ĝi.

Esperanto	Linguo
tenera	tenĕra [tene-ra]
klasika	classĭca [klasi-ka]
rapida	rapĭda [rapi-da]
facila	facĭla [fasi-la]
regulo	regŭlo [regu-lo]

En nc (nqŭ) kaj ng, n prononciĝas [ŋ].

Esperanto	Linguo
lingvo	linguo [liŋgŭo] [lingu-o]

Duoblaj konsonantoj prononciĝas unuoble.

Esperanto	Linguo
tero	terro [tero]
ili	illi [ili]

Esperanto	Linguo
maso	masso [maso]
rozo	roso [rozo]

x

Esperanto	Linguo
teksto	texto [testo] [teksto]
ekzemplo	exemplo [ezemplo] [egzemplo]

Grekismoj

Esperanto	Linguo
akso	axo [aso]
himno	hymno [himno]
zono	zono [zono]
mobilizi	mobilizi [mobilizi]

Esperanto	Linguo
frazo	phraso [frazo]
temo	themo [temo]
eĥo	echo [eko]
ritmo	rhythmo [ritmo]

Malkiel en latinidaj vortoj, grekida radikofina vokalo portas la akcenton.

Esperanto	Linguo
burokratio	burocratio [burokratio]
ideo	idea [idea]

Substantivoj

La finaĵo por la pluralo estas -s.

Esperanto	Linguo
domoj	domos

Adjektivoj

Esperanto	Linguo
altaj domoj	domos altas

Adverboj

Numeraloj

La numeralo naŭ fariĝas nou [noŭ].

Esperanto	Linguo
naŭ	nou [noŭ]

Tra bruo, la numeralo sex [ses] prononciĝas [sis].

Esperanto	Linguo
ses	sex [ses] [sis]

Por ordinaloj uziĝas la sufikso -esĭm-. Kiel substantivo, ĝi signifas -on-. Ne uziĝas plu la sufikso -op-.

Esperanto	Linguo
tria	triesĭma [triezi-ma]
triono	triesĭmo [triezi-mo]
triopo	trio [trio]

Esperanto	Linguo
kvardek	quardec
kvardekoj	quardecos
kvar dekoj	quar decos

Tabelvortoj

La tabelvorta ŝajnsufikso -en anstaŭiĝas per la prepozicio ad kaj la tabelvorta ŝajnsufikso -e.

Esperanto	Linguo
kien	ad qŭie [ad kie]

Esperanto	Linguo
kiu	qŭiu [kiu]
kiam	qŭian (qŭiam) [kian]
kiom	qŭiam (qŭiom) [kiam]
kiel	qŭiem (qŭiel) [kiem]
kies	qŭius (qŭies) [kius]

Esperanto	Linguo
tiu	tu [tu]
ĉi tiu	ce-tu [setu]
neniu	nenu [nenu]
iu	unu [unu]
ĉiu	omnu [omnu]
kiu/iu/ĉiu ajn	un-qŭiu [uŋkju]

La tabelvorto nene ("neniel") uziĝas kiel modifilo en mallonga formo: nên.

Esperanto	Linguo
neniel	nene
ne (modifilo)	nên

Artikoloj

En la pluralo, la difina artikolo estas las.

Esperanto	Linguo
la domoj	las domos

En poezio, la prepozicioj de/di, ad/a kaj in/en asmimiliĝas kun la difina artikolo.

Esperanto	Linguo
de la	de/di la dêl
al la	ad/a la âl
en la	in/en la nêl
de la (-j)	de/di las dês
al la (-j)	ad/a las âs
en la (-j)	in/en las nês

Pronomoj

Esperanto	Linguo
ŝi(a)	elli(a) [eli(-a)]
li(a)	olli(a) [oli(-a)]
ri(a)	ulli(a) [uli(-a)]
ĝi(a)/li(a)	li(a)
ili(a)	illi(a) [ili(-a)]
si(a)	si(a)

Verboj

Esperanto	Linguo
renkontas	incontran
renkontis	incontrin
renkontos	incontron
renkontus	incontrun
renkontu	incontren

Prepozicioj

Tra bruo, la prepozicio a uziĝas por la indiki la rektan objekton. (Tiam uziĝas ad antaŭ vokalo.) Kiam la rekta objekto staras antaŭ la subjekto de la frazo, ne uzi la tra-bruan a estas evitinde.

Esperanto	Linguo
Mi vidas Karlan.	Mi vidan Carla. Mi vidan a Carla.
Karlan mi vidas.	Carla mi vidan. A Carla mi vidan.
Mi vidas alian domon.	Mi vidan altra domo. Mi vidan ad altra domo.
Alian domon mi vidas.	Altra domo mi vidan. Ad altra domo mi vidan.

Konjunkcioj

Intera:
Lingue

Si nu etja supponon, qŭe
la lingue fina de las essontas
generaties essan nôn Sperante, in
omna occasie la vie ad ti
lingue ellavorota infalliblo
devan conduçu trans Sperante.

[Si nu eĉa suponon, ke
la liŋgŭe fina de las esontas
ĵenerasjes esan non Sperante, in
omna okazje la vie ad ti
liŋgŭe ellavorota infaliblo
devan kondusu trans Sperante.]

Esperanto	Lingue
Se ni eĉ supozos	Si nu etja supponon [Si nu eĉa suponon]
ke la fina lingvo	qŭe la lingue fina [ke la liŋgŭe fina]
de la	de las [de las]
estontaj generacioj	essontas generaties [esontas ĵenerasjes]
estas ne Esperanto	essan nôn Sperante [esan non Sperante]

Esperanto	Lingue
en ĉiu okazo	in omna occasie [in omna okazje]
la vojo al tiu	la vie ad ti [la vie ad ti]
ellaborota lingvo	lingue ellavorota [liŋgŭe elavorota]
nepre devas	infalliblo devan [infaliblo devan]
konduki tra Esperanto	conduçu trans S-e [kondusu trans Sperante]

Prononco

-o/-u ←→ -e/-i

Esperanto	Lingue
lingvo	lingue [liŋgŭe] [liŋgu-e]
kiu	qui [kŭi]
certe	certo [serto] [certo]
ci	tu [tu]

Substantivoj

Adjektivoj

Adverboj

Numeraloj

Tabelvortoj

Esperanto	Lingue
kiu	qui [kŭi]
kiam	quan [kŭan]
kiom	quam [kŭam]
kiel	quom [kŭom]
kies	quis [kŭis]

Esperanto	Lingue
tiu	ti [ti]
ĉi tiu	ce-ti [seti]
neniu	noni [noni]
iu	uni [uni]
ĉiu	omni [omni]
kiu/iu/ĉiu ajn	un-qui [uŋkŭi]

Artikoloj

Pronomoj

Esperanto	Lingue
ŝi(a)	ellu(a)
li(a)	ollu(a)
ri(a)	ullu(a)
ĝi(a)/li(a)	lu(a)
ili(a)	illu(a)
si(a)	su(a)

Esperanto	Lingue
mi(a)	mu(a)
ci(a)	tu(a)
ni(a)	nu(a)
vi(a)	vu(a)

Prepozicioj

Konjunkcioj

Intera:
Lingua

Si nos etja supponerá, qŭe
la lingua finale de las futuras
generationes sêa nôn Sperante, in
omna occasione la via ad isti
lingua elavorenda infallibilmente
deve conducĕre trans Sperante.

[Si nos eĉa suponera', ke
la liŋgŭa finale de las futuras
ĵenerasjones sea non Sperante, in
omna okazjone la via ad isti
liŋgŭa elavorenda infalibilmente
deve konduse-re trans Sperante.]

Esperanto	Lingua
Se ni eĉ supozos	Si nos etja supponerá [Si nos eĉa suponera']
ke la fina lingvo	qŭe la lingua finale [ke la liŋgŭa finale]
de la	de las [de las]
estontaj generacioj	futuras generationes [futuras ĵenerasjones]
estas ne Esperanto	sêa nôn Sperante [sea non Sperante]

Esperanto	Lingua
en ĉiu okazo	in omna occasione [in omna okazjone]
la vojo al tiu	la via ad isti [la via ad isti]
ellaborota lingvo	lingua elavorenda [liŋgŭa elavorenda]
nepre devas	infallibilmente deve [infalibilmente deve]
konduki tra Esperanto	conducĕre trans S-e [konduse-re trans Sperante]

Prononco

En poezio, h povas esti muta: la hora → l' hora

En poezio, la finaĵo -e malantaŭ dentala konsonanto povas eliziiĝi: mare → mar'

Substantivoj

Nomoj kaj sciencaj terminoj estas pruntitaj el la latina nominativo.

Esperanto	Lingua
Marso	Mars
dato	datum
datumoj	data

En la nomoj de la tagoj de la semajno uziĝas la ablativaj formoj.

Esperanto	Lingua
lundo	lunadie
marto	martedie
merkredo	mercuriodie
ĵaŭdo	jovedie
vendredo	veneredie
sabato	saturnodie
dimanĉo	dominodie

Substantivoj estas pruntitaj el la latina ablativo.

Esperanto	Lingua
pano	pane
rano	rana

Latinaj -u kaj -i fariĝas -o kaj -e. En skriba lingvo, oni povas uzi la originajn finaĵojn.

Esperanto	Lingua
mano	mano manu
maro	mare mari

La ŝajnfinaĵoj -ĭn- kaj -ĭt- eliziiĝas, se ĝi ne ekzistas en la latina nominativo.

Esperanto	Lingua
homo	home homĭne [homi-ne]
lumo	lume lumĭne [lumi-ne]
nomo	nome nomĭne [nomi-ne]
sango	sangue sanguĭne [sangu-ine]
limo	lime limĭte [limi-te]

La grekismaj ŝajnfinaĵoj -i, -ia, -a, -e havas signifojn similajn al la ŝajnfinaĵoj -ione, -o, -ore, -ura.

Esperanto	Lingua
"lumskribado", fotografado	photographi
"lumskribmaniero", fotografio	photographia
"lumskribanto", fotografisto	photographa
"lumskribaĵo", fotografaĵo	photographe
"starado", stacio	statione
"starmaniero", staro	stato
"staranto", statoro	statore
"staraĵo", staturo	statura

Adjektivoj

Adjektivoj estas pruntitaj el la latina ablativo de in-genro.

Esperanto	Lingua
bona	bona
fidela	fidele
universa	universale
stela	stellare

Esperanto	Lingua
pli bona	mâs bona mağĭs bona
plej bona	la max bona

Kiam

Adverboj

Esperanto	Lingua
sole	solamente

Numeraloj

Tabelvortoj

Esperanto	Lingua
kiam	quo quando (Lingue: (quan))
kiom	quo quanto (Lingue: (quam))
kial	quo quare (Lingue: (qual))
kiel	quo quomo (Lingue: (quom))
kies	qua quius (Lingue: (quis))

Esperanto	Lingua
tiu	isti [isti]
ĉi tiu	quisti [kŭisti]
neniu	nilli [nili]
iu	uni [uni]
ĉiu	omni [omni]
kiu/iu/ĉiu ajn	un-qui [uŋkŭi]

Esperanto	Lingua
kia	qua quale
ĉi tia	quista tale
kie	quo uvi
ĉi tie	quisto ivi
kiom	quo quanto
ĉi tiom	quisto tanto

Esperanto	Lingua
ne	nillo no (frazo), nôn (modifilo)
nenio	nille nîl

Artikoloj

Pronomoj

Esperanto	Lingua
ŝi(a)	elle(a)
li(a)	olle(a)
ri(a)	ulle(a)
ĝi(a)/li(a)	le(a) (de)le
ili(a)	les(sa) (de)les
si(a)	se(a)

Esperanto	Lingua
mi(a)	me(a)
ci(a)	te(a)
ni(a)	nos(sa)
vi(a)	vos(sa)

En skriba lingvo, la nominativoj de me kaj te havas apartajn formoj.

Esperanto	Lingua
mi, min	eo, me
ci, cin	tu, te

Verboj

Infinitivo

Esperanto	Lingua
iri	ire
ami	amare
vidi	videre
aŭdi	audire
venki	vincĕre

Imperativo

Esperanto	Lingua
amu!	ama(te)!
vidu!	vide(te)!
aŭdu!	audi(te)!
venku!	vince(te)!

Imperfekto

Esperanto	Lingua
-as	-
-is	-va
-os	-rá
(ke) -as → (ke) -u	-a*
(ke) -is → (se) -us	-'sse**
(ke) -os → (do) -us	-ría

* -aa fariĝas -e: amaa → ame.

** La se-us-formo havas perfektivan radikon. Regula perfektiva radiko formiĝas per la eliziiĝinta sufikso ve: amâsse, vidêsse, aŭdîsse, vincêsse. La perfektiva radiko de essĕre estas malregula: fue. Pli specife, ĝia ue ne estas eliziebla: fuesse.

Esperanto	Lingua
amas	ama
vidas	vide
aŭdas	audi
venkas	vince

Esperanto	Lingua
amis	amava
vidis	videva
aŭdis	audiva
venkis	vinceva

Esperanto	Lingua
amos	amará
vidos	viderá
aŭdos	audirá
venkos	vincerá

Esperanto	Lingua
(ke) amu	ame
(ke) vidu	videa
(ke) aŭdu	audia
(ke) venku	vincea

Esperanto	Lingua
(se) amus	amâsse
(se) vidus	vidêsse
(se) aŭdus	audîsse
(se) venkus	vincêsse

Esperanto	Lingua
(do) amus	amaría
(do) vidus	videría
(do) aŭdus	audiría
(do) venkus	vincería

En malformala lingvo: (se) -us → (se eble) -us = (do) -us, (se maleble) -us = -is

Esperanto	Lingua
(se eble) amus	amaría
(se eble) vidus	videría
(se eble) aŭdus	audiría
(se eble) venkus	vincería

Esperanto	Lingua
(se maleble) amus	amava
(se maleble) vidus	videva
(se maleble) aŭdus	audiva
(se maleble) venkus	vinceva

sta lavorando = sta a lavorare

Pasivo

Verboj je -are kaj -ire havas pasivan participon je -ata kaj -ita. Verboj je -ere kaj -ĕre havas pasivan participon je -ĭta.

Esperanto	Lingua
amata	amata
vidata	vidĭta
aŭdata	audita
venkata	vincĭta

Esperanto	Lingua
estas amata	sta amata
estas amita	veni amata
estas amota	vâ amata

Perfekto

Esperanto	Lingua
-intas	-'u*
-intis	-'ra
-intos	-'re

* La finaĵo -'u estas efektive la duon-eliziiĝinta sufikso ve de regulaj perfektivaj radikoj. Ĉar sêr havas la malregulan perfektivan radikon fue, ĝia ue ne eliziiĝas kaj ĝi do ne ricevas la finaĵon -'u: fue.

Esperanto	Lingua
estas aminta	amáu
estas vidinta	vidéu
estas aŭdinta	audíu
estas venkinta	vincéu

Esperanto	Lingua
estis aminta	amâra
estis vidinta	vidêra
estis aŭdinta	audîra
estis venkinta	vincêra

Esperanto	Lingua
estos aminta	amâre
estos vidinta	vidêre
estos aŭdinta	audîre
estos venkinta	vincêre

Perfektivaj radikoj uziĝas nur en skriba stilo. En parola stilo, uziĝas kunmetaĵoj kun havér. La intos-formo uziĝas malpli ofte ol la intis-formo, kaj la intis-formo uziĝas malpli ofte ol la intas-formo.

Esperanto	Lingua
estas aminta	hâ amato
estis aminta	haveva amato
estos aminta	hará amato

Malregulaj Verboj

Ankaŭ kiam la radiko mallongiĝas, la imperativa formo restas senŝanĝa: have(te)!, vade(te)!, face(te)!

La imperativa formo de essĕre estas sê(te)!.

havere

Esperanto	Lingua
havas	hâ have
havis	haveva
havos	hará haverá
(ke) havu	havea
(se) havus	havêsse
(do) havus	haría havería
havintas	havéu
havintis	havêra
havintos	havêre

essĕre

Esperanto	Lingua
estas	ês esse
estis	êra esseva
estos	será esserá
(ke) estu	sêa essea
(se) estus	fuesse essêsse
(do) estus	sería essería
estintas	fue esséu
estintis	fuera êssera
estintos	fuere êssere

stare

Esperanto	Intermediaria
starintas	steve stâu
starintis	stevera stâra
starintos	stevere stâre

ire

Esperanto	Lingua
iras	vâ vade
iris	vadeva iva
iros	irá
(ke) iru	vadea
(se) irus	vadêsse îsse
(do) irus	iría
irintas	vadéu îu
irintis	vadêra îra
irintos	vadêre îre

facĕre

Esperanto	Lingua
faras	fâ face
faris	faceva
faros	fará facerá
(ke) faru	facea
(se) farus	facêsse
(do) farus	faría facería
farintas	facéu
farintis	facêra
farintos	facêre

Prepozicioj

Konjunkcioj

Fleksia:
Intermediaria

Si nos etja supponerêmos, qŭe
la lingua finál de las futuras
generationes sêa nôn Sperante, in
omna occasión la via ad isti
lingua elavorenda infallibilmente
deve conducér trans Sperante.

[Si nos eĉa suponeremos, ke
la liŋgŭa final' de las futuras
ĵenerasjones sea non Sperante, in
omna okazjon' la via ad isti
liŋgŭa elavorenda infalibilmente
deve konduser' trans Sperante.]

Esperanto	Intermediaria
Se ni eĉ supozos	Si nos etja supponerêmos [Si nos eĉa suponeremos]
ke la fina lingvo	qŭe la lingua finál [ke la liŋgŭa final']
de la	de las [de las]
estontaj generacioj	futuras generationes [futuras ĵenerasjones]
estas ne Esperanto	sêa nôn Sperante [sea non Sperante]

Esperanto	Intermediaria
en ĉiu okazo	in omna occasión [in omna okazjon']
la vojo al tiu	la via ad isti [la via ad isti]
ellaborota lingvo	lingua elavorenda [liŋgŭa elavorenda]
nepre devas	infallibilmente deve [infalibilmente deve]
konduki tra Esperanto	conducér trans S-e [konduser' trans Sperante]

Prononco

Vortofina e eliziiĝas nur post sufiksoj, kiuj finiĝas je intervokala r, l, n aŭ t.

Esperanto	Intermediaria
facila	fâcil
facile	facilmente
stela	stellár
stelaj	stellares

Sufiksa t fariĝas d.

Esperanto	Intermediaria
universitato	universidád
universitato	universidades
estu (vij)!	sêd!
flanko	lado

Elizioj

h estas muta, krom en trabrua prononco.

Esperanto	Intermediaria
horo	hora [ora] [hora]

Esperanto	Intermediaria
pinto, punto	pûnto punc̆to

Esperanto	Intermediaria
trajno	trâino trağino
majstro	mâistro mağistro

Esperanto	Intermediaria
kostas	côsta con̆sta
lando	paés pağen̆se

Esperanto	Intermediaria
avantaĝo	avantâjo avantat̯jc̆o [avantaĵo] [avantađi-o]
formaĝo	formâjo format̯jc̆o [formaĵo] [formađi-o]
kuraĝo	corâjo corat̯jc̆o [koraĵo] [korađi-o]
mesaĝo	missâjo missat̯jc̆o [misaĵo] [misađi-o]
pejzaĝo	paesâjo pağen̆sat̯jc̆o [paezaĵo] [paezađi-o]
vilaĝo	villâjo villat̯jc̆o [vilaĵo] [vilađi-o]
vojaĝo	viâjo viat̯jc̆o [viaĵo] [viađi-o]

Esperanto	Intermediaria
konto	cônto comp̆ŭto

Esperanto	Intermediaria
hospitalo	hotêlo hos̆p̆ĭtello
posttagmezo	po-meridio pos̆-meridio

Esperanto	Intermediaria
mi banas	bânio bal̮nĕo

Esperanto	Intermediaria
parabolo	parabŏla
paroli	parlár parăv̆ŏlare

b konserviĝas antaŭ la ŝajnfinaĵo -il.

Esperanto	Intermediaria
movebla	môbil [mobil]
probabla	probâbil [probabil]
stabila	stâbil [stabil]

Substantivoj

Adjektivoj

Esperanto	Intermediaria
pli bona	mâs bona meliore
plej bona	la max bona optima

Adverboj

Esperanto	Intermediaria
alte	altamente alto
certe	certamente certo
klare	claramente claro
nur	solamente solo
plu	mâis mağis

Malregulaj Adverboj

Esperanto	Intermediaria
bone	bonamente bene

Numeraloj

Esperanto	Intermediaria
unu	un uno
du	du duo
tri	tri tres
kvar	quar quattro
kvin	quin cinque

Esperanto	Intermediaria
ses	sex
sep	sep septe
ok	oc octo
naŭ	nou nove
dek	deç dece

Ekzistas malregulaj sinonimoj por la ordinaloj.

Esperanto	Intermediaria
unua	unesĭma prima
dua	duesĭma secunda
tria	triesĭma treesĭma, tertia
kvara	quaresĭma quattresĭma, quarta
kvina	quinesĭma cinquesĭma, quinta

Esperanto	Intermediaria
sesa	sexesĭma sexta
sepa	sepesĭma septesĭma, septĭma
oka	ocesĭma octesĭma, octava
naŭa	nouesĭma novesĭma, nona
deka	decesĭma decĭma

Anstataŭ sufikseca -dek uziĝas -anta.

Esperanto	Intermediaria
kvardekoj	quarantos
kvar dekoj	quar decos

Esperanto	Intermediaria
dudek	duanta
tridek	trianta treanta
kvardek	quaranta
kvindek	quinanta cinquanta
sesdek	sexanta
sepdek	sepanta septanta
okdek	ocanta octanta
naŭdek	nouanta novanta

Tabelvortoj

Artikoloj

Intermediaria havas ne-difinan artikolon: una.

Esperanto	Intermediaria
domo	una domo
unuj domoj	unas domos

Pronomoj

Esperanto	Intermediaria
ami cin	amâr-te

Verboj

Imperfekto

Esperanto	Intermediaria
mi	-o*
ci	-s
li	-
ni	-mos
vi	-'is
ili	-n

* En la mi-formo, la radikofina vokalo eliziiĝas kaj restas nur -o: amao → amo, video → vido, audio → audo.

Esperanto	Intermediaria
mi amas	amo
ci amas	amas
li amas	ama
ni amas	amamos
vi amas	amáis
ili amas	aman

En la as-tempo, radikofina neakcentata i fariĝas e: sentis → sentes

Notes:

• Restas senti! (kaj sentite!).

Esperanto	Intermediaria
mi sentas	sento
ci sentas	sentes
li sentas	sente
ni sentas	sentimos
vi sentas	sentíis
ili sentas	senten

Esperanto	Intermediaria
mi amis	amavo
ci amis	amavas
li amis	amava
ni amis	amavamos
vi amis	amaváis
ili amis	amavan

Esperanto	Intermediaria
mi amos	amaró
ci amos	amarás
li amos	amará
ni amos	amarêmos
vi amos	amaréis
ili amos	amarán

Esperanto	Intermediaria
(ke) mi amu	ame
(ke) ci amu	ames
(ke) li amu	ame
(ke) ni amu	amemos
(ke) vi amu	améis
(ke) ili amu	amen

La ke-u-formoj baziĝas sur la mi-formo de la as-tempo.

Esperanto	Intermediaria
(ke) mi vidu	vida
(ke) mi aŭdu	auda

Esperanto	Intermediaria
(se) mi amus	amâsse
(se) ci amus	amâsses
(se) li amus	amâsse
(se) ni amus	amássemos
(se) vi amus	amâsseis
(se) ili amus	amâssen

Esperanto	Intermediaria
(do) mi amus	amaría
(do) ci amus	amarías
(do) li amus	amaría
(do) ni amus	amaríamos
(do) vi amus	amaríais
(do) ili amus	amarían

Perfekto

En la pasiva participo, radikofina e fariĝas i: videda → vidida

Esperanto	Intermediaria
vidita	vidida

Esperanto	Intermediaria
mi	-'i
ci	-'ste
li	-'u
ni	-'mmos
vi	-'stes
ili	-'ron

Esperanto	Intermediaria
mi amintas	amái
ci amintas	amâste
li amintas	amáu
ni amintas	amâmmos
vi amintas	amâstes
ili amintas	amâron

Esperanto	Intermediaria
mi amintis	amâra
ci amintis	amâras
li amintis	amâra
ni amintis	amáramos
vi amintis	amârais
ili amintis	amâran

Esperanto	Intermediaria
mi amintos	amâre
ci amintos	amâres
li amintos	amâre
ni amintos	amáremos
vi amintos	amâreis
ili amintos	amâren

Malregulaj Verboj

havér

Esperanto	Intermediaria
mi havas	hô
ci havas	hâs
li havas	hâ
ni havas	hêmos
vi havas	hêis
ili havas	hân

Esperanto	Intermediaria
(ke) mi havu	havia
(ke) ci havu	havias
(ke) li havu	havia
(ke) ni havu	haviamos
(ke) vi havu	haviáis
(ke) ili havu	havian

sêr

Esperanto	Intermediaria
mi estas	sô
ci estas	êres
li estas	ês
ni estas	sômos
vi estas	sôis
ili estas	sôn

Esperanto	Intermediaria
(ke) mi estu	sêa
(ke) ci estu	sêas
(ke) li estu	sêa
(ke) ni estu	sêamos
(ke) vi estu	sêais
(ke) ili estu	sêan

Esperanto	Intermediaria
mi estintas	fuei
ci estintas	fueste
li estintas	fue
ni estintas	fuemmos
vi estintas	fuestes
ili estintas	fueron

îr

Esperanto	Intermediaria
mi iras	vô
ci iras	vâs
li iras	vâ
ni iras	vâmos
vi iras	vâis
ili iras	vân

facér

Esperanto	Intermediaria
mi faras	fô
ci faras	fâs
li faras	fâ
ni faras	fâmos
vi faras	fâis
ili faras	fân

Esperanto	Intermediaria
(ke) mi faru	facia
faranta	faciente
sufiĉa	sufficiente

sapér

Esperanto	Intermediaria
mi scias	sâo
(ke) mi sciu	sapia

-lêr, -lîr

Esperanto	Intermediaria
mi volas	volio
ci volas	voles
li volas	vole
ni volas	volemos
vi volas	voléis
ili volas	volen

(ke) volas: volia, volias, ...

-nêr, -nîr

Esperanto	Intermediaria
mi venas	venio
ci venas	venes
li venas	vene
ni venas	venemos
vi venas	venéis
ili venas	venen

(ke) venas: venia, venias, ...

Esperanto	Intermediaria
konvena	conveniente

Prepozicioj

Konjunkcioj

Esperanto	Intermediaria
aŭ	au aud
kaj	e ed
sed	ma mağĭs̆

Fleksia:
Classĭca

Si nos etiam supponerabemus, qŭe
la lingua finale de las futuras
generationes sêat nôn Sperante, in
omna occasione la via ad isti
lingua elaborenda infallibilemente
debet conducĕre trans Sperante.

[Si nos eti-am supponerabemus, ke
la liŋgu-a finale de las futuras
generationes seat non Sperante, in
omna okkasione la via ad isti
liŋgu-a elaborenda infallibilemente
debet konduke-re trans Sperante.]

Esperanto	Classĭca
Se ni eĉ	Si nos etiam
supozos	supponerabemus
ke la fina lingvo	qŭe la lingua finale
de la	de las
estontaj generacioj	futuras generationes
estas ne Esperanto	sêat nôn Sperante

Esperanto	Classĭca
en ĉiu okazo	in omna occasione
la vojo al tiu	la via ad isti
ellaborota lingvo	lingua elaborenda
nepre devas	infallibilemente debet
konduki tra Esperanto	conducĕre trans S-e

Prononco

c, g

Esperanto	Classĭca
centro	centro [kentro]
genro	genĕro [gene-ro]

b

Esperanto	Classĭca
havi	habere [habere]

v

Esperanto	Classĭca
neĝo	nive [niŭe]
vino	vino [ŭino]
Saluton!	Salve! [salŭe]

i

Esperanto	Classĭca
jam	iam [iam]
justa	iusta [iusta]

ī

Duoblaj vokaloj en finaĵoj estas skribataj kun makrono.

Esperanto	Classĭca
mi vidintas	vīdei viidei [viidei]

ss, s

Esperanto	Classĭca
maso	massa [massa]
rozo	rosa [rosa]

Grekismoj

Esperanto	Classĭca
sistemo	systema [sistema] [systema]
fazo	phase [fase] [phase]
teorio	theoria [teoria] [theoria]
karaktero	charactĕre [karakte-re] [kharakte-re]

Elizioj

c̆

Esperanto	Classĭca
aŭtoro	autore auc̆tore

n̆

Esperanto	Classĭca
bildo	pictura pin̆ctura

Substantivoj

Anstataŭ la nominativa formo, pruntiĝas la ablativa formo de nomoj kaj terminoj.

Esperanto	Classĭca
Marso	Marte
dato	dato

Adjektivoj

Adverboj

Numeraloj

Uziĝas la skribaj/tra-bruaj formoj de Intermediaria.

Esperanto	Classĭca
kvar	quattro

Por unu, du, tri uziĝas la latinaj in-genraj formoj: uno → una, duo → dua, tres → tria. (Anstataŭ latina due uziĝas dua, analogie al una kaj tria.)

Esperanto	Classĭca
unu	una
du	dua
tri	tria
tria	triesĭma tertia
tridek	trianta

Tabelvortoj

Esperanto	Classĭca
tiu	isti
ĉi tiu	quisti eccu-isti
neniu	nilli
iu	uni alĭ-qui
ĉiu	omna qui-que
kiu/iu/ĉiu ajn	un-qui qui-cum-que

Esperanto	Classĭca
ĉi tiel, jes	sic Intermediaria: sî
ĉi tie	hoc Intermediaria: ivi
ĉi tiam, nun	nunc Intermediaria: nûn, âl hora
ĉiam	semper Intermediaria: sempre

Artikoloj

Classĭca havas nur difinan artikolon.

Esperanto	Classĭca
la domo	la domo
domo	domo

Pronomoj

Verboj

Infinitivo

Nemalmultaj infinitivoj je -ér kaj -ír perdas sian akcenton. (En la Latina, nemalofte e kaj i interŝanĝiĝas aŭ ambiguiĝas.)

Esperanto	Classĭca
ami	amare
vidi	videre
aŭdi	audire
legi	legĕre
kapti	capĭre

(En la Latina, ĭ-verboj havas la radikofinon e en la infinitivo. Do capire fariĝas capere.)

Imperfekto

(Classĭca ignoras la latinan os-tempon kaj anstataŭe uzas la latinidan os-tempon (t.e. je -rabe).)

Esperanto	Classĭca
-as	-
-is	-ba
-os	-rabe
(ke) -as	-a
(ke) -is	-re
(ke) -os	-riba

Esperanto	Classĭca
mi	- -m*
ci	-s
li	-t
ni	-mus
vi	-tis
ili	-nt**

* En la mi-as-formoj, radikofina vokalo konserviĝas en verboj je -ere, -ire kaj -ĭre: video, audio, capio. (En la Latina, ĕ-verboj havas la radikofinon i en la as-formoj.)

** -nt fariĝas -ent (-unt en la Latina) post radikofina i/ĭ: audint → audient, capint → capient. (Analogie, legent fariĝas legunt en la Latina.)

La ke-is-tempo baziĝas sur la infinitivo.

Esperanto	Classĭca
(ke) mi amis	amarem
(ke) ci amis	amares
(ke) li amis	amaret
(ke) ni amis	amaremus
(ke) vi amis	amaretis
(ke) ili amis	amarent

(La latina gramatiko konas nek ke-os-tempon nek ke-intos-tempon. Anstataŭe, ĝi havas intos-tempon kaj ke-intas-tempon, kiuj suspektinde similas al la latinida (ibera) ke-os-tempo. Evitante tiun konfuzon, Classĭca uzas la kondicionalon (t.e. la do-us-modon je -iba) anstataŭe, kiu ne ekzistas en la Latina.)

Esperanto	Classĭca
amanta	amante
vidanta	vidente
aŭdanta	audiente
leganta	legente
kaptanta	capiente

Perfekto

Esperanto	Classĭca
-intas	-vĕ 🇻🇦 -vi
(ke) -intas*	-vĕrĕ 🇻🇦 -veri
-intis	-vĕra
(ke) -intis	-vesse 🇻🇦 -visse

* (En la Latina, uziĝas -veri anstataŭ -vere: amāverimus.)

Esperanto	Classĭca
mi (-intas)	-ve-i
ci (-intas)	-ve-sti
li (-intas)	-ve-t
ni (-intas)	-vĕ-mus
vi (-intas)	-ve-stis
ili (-intas)	-ve-erunt

Esperanto	Classĭca
mi amintas	amavei
ci amintas	amavesti
li amintas	amavet
ni amintas	amavĕmus
vi amintas	amavestis
ili amintas	amavērunt

Esperanto	Classĭca
mi amintis	amavĕram
ci amintis	amavĕras
li amintis	amavĕrat
ni amintis	amaveramus
vi amintis	amaveratis
ili amintis	amavĕrant

Esperanto	Classĭca
(se) mi amus	amavessem
(se) ci amus	amavesses
(se) li amus	amavesset
(se) ni amus	amavessemus
(se) vi amus	amavessetis
(se) ili amus	amavessent

Pasivo

Samkiel verboj je -ire, la verboj je -ĭre kaj -ĕre havas pasivan participon je -ĭta. Tiu -ĭta asimiliĝas al la verba radiko: capta (capĭta).

Esperanto	Classĭca
amata/-ita	amata
vidata/-ita	visa (vidĭta)
aŭdata/-ita	audita
legata/-ita	lecta (legĭta)
kaptata/-ita	capta (capĭta)

Rezultantaj bt kaj gt fariĝas pt kaj ct: scripta (scribĭta), lecta (legĭta). Ankaŭ ht fariĝas ct: tracta (trahĭta).

acta (agĭta), aperta (aperita → aperĭta), canta (canĭta), capta (capĭta), colta (colĭta), coperta (coŏperita → coŏperĭta), dicta (dicĭta), ducta (ducĭta), facta (facĭta), flicta (fligĭta), functa (fungĭta), iacta (iacĭta), lecta (legĭta), puncta (pungĭta), rapta (rapĭta), recta (regĭta), salta (salĭta), sancta (sancita → sancĭta), scripta (scribĭta), sepulta (sepelita → sepělĭta), specta (spicĭta → spïcĭta), tecta (tegĭta), tenta (tenĭta), tracta (trahĭta), uncta (ungĭta), vecta (vehĭta), venta (venita → venĭta)

Malregule, kelkaj rezultantaj nct fariĝas ct: tancta → tacta (tangĭta → tan̆gĭta).

ficta (fingĭta → fin̆gĭta), fracta (frangĭta → fran̆gĭta), picta (pingĭta → pin̆gĭta), pista (pinsĭta → pin̆sĭta), tacta (tangĭta → tan̆gĭta), victa (vincĭta → vin̆cĭta)

d kaj t fariĝas s kaj ss: casa (cadĭta), passa (patĭta). Post konsonanto, ss skribiĝas s: verssa → versa (vertĭta). Rezultanta ts fariĝas ss: mitsa → missa (mittĭta). cs skribiĝas x: flecsa → flexa (flectĭta).

casa (cadĭta), censa (candĭta → cändĭta), cussa (cutĭta), fensa (fendĭta), flexa (flectĭta), laesa (laedĭta), missa (mittĭta), nexa (nectĭta), pansa (pandĭta), passa (patĭta), pensa (pendĭta), plausa (plaudĭta), plosa (plodĭta), prensa (prendĭta), rasa (radĭta), scansa (scandĭta), sensa (sentita → sentĭta), sponsa (spondĭta), vasa (vadĭta), visa (vidĭta), versa (vertĭta)

Malregule, kelkaj d fariĝas ss anstataŭ s.

cessa (cadĭta → cätĭta), gressa (gradĭta → grätĭta), sessa (sedĭta → setĭta)

ll kaj rr asimiliĝas kun ĭt al ls kaj rs. Simile, rg asimiliĝas kun ĭt al rs.

falsa (fallĭta), cursa (currĭta), mersa (mergĭta), tersa (tergĭta), pulsa (pellĭta → pěllĭta)

Radikofina postkonsonanta u/v konserviĝas en soluta (solvĭta) kaj secuta (sequĭta). Post g, u eliziiĝas en stincta (stinguĭta).

secuta (sequĭta), soluta (solvĭta), stincta (stinguĭta), voluta (volvĭta)

m kun ĭt asimiliĝas al ss en pressa (premĭta).

pressa (premĭta)

Kelkaj participoj estas malregulaj.

creta (crescĭta), fluxa (fluĭto), petito (petĭto), posĭta (ponĭto), secta (secata → secĭta), structa (struĭta), torta (torquĭto)

Malregule, ĭt konserviĝas en kelkaj okazoj.

bipta bibĭta, depta debĭta, gignĭta genĭta, hapta habĭta, licta licĭta, noscĭta nota, valta valĭta, placta placĭta

Konserviĝas -dĭta, kiam ĝi origine estis data, t.e. la participo de dare: perdĭta.

consa condĭta, cresa credĭta, persa perdĭta, resa reddĭta, vensa vendĭta

Malregula pasiva participo povas esti uzata kiel substantivo, sed ne por la pasiva participo mem.

Esperanto	Classĭca
spirblovata/-ita	halata
spirblovo	halĭto
spirata/-ita	spirata
spiro, spirito	spirĭto

Esperanto	Classĭca
mi estas vidata	sô visa videor
ci estas vidata	ês visa videris
li estas vidata	êst visa videtur
ni estas vidataj	sêmus visas videmur
vi estas vidataj	êstis visas videmĭni
ili estas vidataj	sênt visas videntur

Malregulaj Verboj

essĕre

La as-formoj de essĕre havas eliziojn.

Esperanto	Classĭca
mi estas	sô (esso)
ci estas	ês (esses)
li estas	êst (esset)
ni estas	sêmus (essĕmus)
vi estas	êstis (essĕtis)
ili estas	sênt (essent)

La perfektiva radiko de essĕre estas f. La perfektivaj sufiksoj tiam skribiĝas kun u anstataŭ v: fvei → fuei.

Esperanto	Classĭca
mi estintas	fuei
ci estintas	fuesti
li estintas	fuet
ni estintas	fuemus
vi estintas	fuestis
ili estintas	fuērunt

Esperanto	Classĭca
mi estintis	fueram
ci estintis	fueras
li estintis	fuerat
ni estintis	fueramus
vi estintis	fueratis
ili estintis	fuerant

Esperanto	Classĭca
(ke) mi estintas	fuerem
(ke) ci estintas	fueres
(ke) li estintas	fueret
(ke) ni estintas	fuerĕmus
(ke) vi estintas	fuerĕtis
(ke) ili estintas	fuerent

Esperanto	Classĭca
(ke) mi estintis	fuessem
(ke) ci estintis	fuesses
(ke) li estintis	fuesset
(ke) ni estintis	fuessemus
(ke) vi estintis	fuessetis
(ke) ili estintis	fuessent

ire

Esperanto	Classĭca
mi iras	eo
ci iras	is
li iras	it
ni iras	imus
vi iras	itis
ili iras	ĩnt

Notes:

• ĩ = ie

Esperanto	Classĭca
(ke) mi iru	ea
(ke) ci iru	eas
(ke) li iru	eat
(ke) ni iru	eamus
(ke) vi iru	eatis
(ke) ili iru	eant

En skriba lingvo uziĝas malregulaj perfektivaj verbaj radikoj kun longa vokalo anstataŭ ev: videvei → vīdei, legevei → lēgei. (Koincide, malregulaj verboj havas malregulan pasivan participon, ekzemple: vidĭta → visa, legĭta → lecta.)

Anstataŭ longa ā uziĝas longa ē: cāpei → cēpei.

Esperanto	Classĭca
mi vidintas	videvei vīdei
mi legintas	legevei lēgei

Esperanto	Classĭca
porti	portare fêrre
mi portas	porto fero
mi portintas	portavei tulei
portata/-ita	portata lata

Prepozicioj

Konjunkcioj

Esperanto	Classĭca
aŭ	aut
kaj	et

Fleksia:
Meridionál

Si nos etja supporêmos, qŭe
la lingua finál de las futuras
generationes sêa nôn Sperante, in
omna occasión la via ad esti
lingua elavorenda infallivilmente
deve condûr trans Sperante.

[Si nos eĉa suporemos, ke
la liŋgŭa finaŭ' de las futuras
ĵenerasjones sea non Sperante, in
omna okazjon' la via ad esti
liŋgŭa elavorenda infaliviŭmente
deve konduĥ' trans Sperante.]

Esperanto	Meridionál
Se ni eĉ supozos	Si nos etja supporêmos [Si nos eĉa suporemos]
ke la fina lingvo	qŭe la lingua finál [ke la liŋgŭa finaŭ']
de la	de las [de las]
estontaj generacioj	futuras generationes [futuras ĵenerasjones]
estas ne Esperanto	sêa nôn Sperante [sea non Sperante]

Esperanto	Meridionál
en ĉiu okazo	in omna occasión [in omna okazjon']
la vojo al tiu	la via ad esti [la via ad esti]
ellaborota lingvo	lingua elavorenda [liŋgŭa elavorenda]
nepre devas	infallivilmente deve [infaliviŭmente deve]
konduki tra Esperanto	condûr trans S-e [konduĥ' trans Sperante]

Prononco

Vortofina e eliziiĝas post dentalaj konsonantoj. Radikofina t ĉiam fariĝas d, krom en fremdaj vortoj.

Esperanto	Meridionál
fino	fîn
koro	côr
lumo	lûç
maro	mâr
pano	pân
reto	rêd

Vortofina e (kaj i) ne eliziiĝas en verbaj finaĵoj, krom en la imperativaj ci-formoj.

Esperanto	Meridionál
estu!	ŝe! / sêd!
faru!	fâç! / facéd!
venu!	vên! / veníd!

Esperanto	Meridionál
sen	sîn
tuta	toda

r kaj l prononciĝas (softa) [ĥ] respektive [ŭ] fine de la vorto aŭ antaŭ konsonanto.

Esperanto	Meridionál
universala	universál [univeĥsaŭ']
universalaj	universales [univeĥsales]
alia	altra [aŭtra]
suno	sôl [soŭ]

j prononciĝas [ĵ]. Same, ne-akcentataj e kaj i asimiliĝas al [ĵ], respektive al [ŝ] post senvoĉa s.

Esperanto	Meridionál
jam	ja [ĵa]
kaĝo	cavia cavea [kaĵa]

Esperanto	Meridionál
ĉemizo	camisia [kamiŝa]
kisi	basiár [baŝaĥ']
negoci	negotiár [negosjaĥ']

di kaj ti prononciĝas [dĵi = ĝi] kaj [tŝi = ĉi]. Antaŭ vokalo, ne-akcentata i ne prononciĝas.

Esperanto	Meridionál
tago	dia [dĵia = ĝia]
onklo	tio [tŝio = ĉio]
seĝo	sedia [sedĵa = seĝa]
eĉ	etja [etŝa = eĉa]

ai monoftongiĝas al [e].

Esperanto	Meridionál
trajno	trâino [treno]
mi amintas	amái [ame']

au monoftongiĝas al [o].

Esperanto	Meridionál
aŭ	au [o]
afero	causa [koza]
oro	auro [oro]
li amintas	amáu [amo']

gn prononciĝas [ṅ].

Esperanto	Meridionál
regno	regno [reṅo] [reŋno]

Ne-akcentata i asimiliĝas al [ḷ] malantaŭ l.

Esperanto	Meridionál
ajlo	alio [aḷo] [ali-o]
oleo	olio olĕo [oḷo] [ole-o]

Ne-akcentataj e kaj i asimiliĝas al [ṅ] malantaŭ n.

Esperanto	Meridionál
bezono	besonio [bezoṅo] [bezoni-o]
stranga	extrania extranea [estraṅa] [ekstrane-a]

Elizioj

Meridionál havas pli da elizioj ol Intermediaria.

Esperanto	Meridionál
letero	lîtra [litra] littĕra [lite-ra]

Esperanto	Meridionál
cindro	cîndre [sindre] cinĕre [cine-re]
tenera	têndra [tendra] tenĕra [tene-ra]

Esperanto	Meridionál
ĉambro	câmbra [kambra] camĕra [kame-ra]
verko	ôbra [obra] opĕra [ope-ra]
libera	lîvra [livra] libĕra [libe-ra]

Esperanto	Meridionál
kovras	côbre [kobre] coŏpere [koopere]
malfermas	âbre [abre] apere [apere]

Esperanto	Meridionál
makulo	mâcla [makla] macŭla [maku-la]
nebulo	nêblo [neblo] nebŭla [nebu-la]
obstaklo	obstâclo [obstaklo] obstacŭlo [obstaku-lo]
okulo	ôclo [oklo] ocŭlo [oku-lo]
spektaklo	spectâclo [spektaklo] spectacŭlo [spektaku-lo]

Esperanto	Meridionál
malvarma	frîda [frida] frigĭda [friĵi-da]
varma	câlda [kalda] calĭda [kali-da]

Tiam mŭl, pŭl kaj tŭl fariĝas mbl, bl kaj tr: popŭlo → pôblo, simŭla → sîmbla, titŭlo → tîtro.

Esperanto	Meridionál
ŝajnas	sîmbla [simbla] simŭla [simu-la]
simulas	simŭla [simu-la]
popolo	pôblo [poblo] popŭlo [popu-lo]
povra	pâubra [pobra] paupĕra [pope-ra]
ĉapitro	capîtro [kapitro] capitŭlo [kapitu-lo]
titolo	tîtro [titro] titŭlo [titu-lo]
maljuna	vêtra [vetra] vetŭla [vetu-la]

Esperanto	Meridionál
insulo	îsla [isla] insŭla [insu-la]
izolas	insŭla [insu-la]
regulo	rêgla [regla] regŭla [regu-la]
reguligas	regŭla [regu-la]

Radikofina b fariĝas v ankaŭ antaŭ la ŝajnfinaĵo -il. Kombine kun la ŝajnfinaĵo -idád, la b konserviĝas.

Esperanto	Meridionál
movebla	môvil [moviŭ]
movebleco	mobilidád [mobilidad']
probabla	provâvil [provaviŭ]
probableco	probabilidád [probabilidad']
stabila	stâvil [staviŭ]
stabileco	stabilidád [stabilidad']

Substantivoj

Adjektivoj

Adverboj

Numeraloj

Tabelvortoj

Artikoloj

Pronomoj

Verboj

Malregulaj Verboj

Esperanto	Meridionál
iris	iva vadeva
irintas	fue vadéu
irintis	fuera vadêra
irintos	fuere vadêre
(se) irus	fuesse vadêsse

La malregulaj perfektivaj formoj de sêr ŝanĝiĝas.

Esperanto	Meridionál
mi estintas	fuė fuei
ci estintas	fuėste fueste
li estintas	fue
ni estintas	fuėmmos fuemmos
vi estintas	fuėstes fuestes
ili estintas	fueron

Kelkaj infinitivoj je -ér mallongiĝas.

Esperanto	Meridionál
diri	dîr dicér
fari	fâr facér
havi	hâr havér
konduki	dûr ducér
legi	lêr legér
meti	pôr ponér
teni	têr tenér
tiri	trâr trahér
vidi	vêr vidér

Tiuj verboj kun malregula infinitivo havas apartan perfektivan radikon sen eliziiĝinta sufikso ve (samkiel la perfektiva radiko fue de sêr).

Esperanto	Meridionál
dirintas	dixe dicéu
farintas	fece facéu
havintas	huve havéu
kondukintas	duxe ducéu
legintas	lexe legéu
metintas	pose ponéu
tenintas	teve tenéu
tirintas	traxe trahéu
vidintas	ve vidéu

En Lingua Meridionál, uziĝas têr anstataŭ hâr por havi. hâr uziĝas nur por perfektivaj tempoj.

Esperanto	Meridionál
mi havas libron	tenio un livro
dirintas	hâ dicto dixe

Prepozicioj

Konjunkcioj